Tijdrovers & Realiteitaanbidders

Het grote probleem van wat men tegenwoordig ‘journalistiek’ (of ‘burgerjournalistiek’) noemt is dat niemand meer weet wat hij zegt, of hij wel iets zegt en of het wel de moeite waard is iets te zeggen, en dat is een simpel uitvloeisel van het harde simpele feit dat democratie die in handen wordt gegeven van oppervlakkigen uitgroeit tot een soort pretpark, waarin duizenden vermaakmachines staan opgesteld, die stuk voor stuk iets zouden kunnen betekenen, maar die juist omdat ze deel uitmaken van een gigantisch teveel, volmaakt betekenisloos zijn en alleen dan waarde krijgen wanneer de geldophaler de metalen schuiflade met munten leeg kiepert in zijn grote verzameltas – die vervolgens als ‘geheel’ (het geheel is het totale aantal muntstukken dat de vermaakmachines hebben opgeleverd) in handen wordt gegeven van diegene die absoluut niet in pret maken of het ontdekken van andere werelden is geïnteresseerd: ‘de grote baas’ – die zaken doet.

Ik merk dit alles op omdat een zich ‘Tijdrover‘ noemend weblogpersonage’ het lezende publiek regelmatig confronteert met uitspraken van weer andere tijdrovende personen, hetgeen een tamelijk tijd opslokkend gebeuren dreigt te worden, wat op zichzelf genomen niet een groot maatschappelijk gevaar hoeft te zijn, maar dat wel wordt wanneer die tijd vragende mensen van je gaan eisen dat je de wereld van de realiteit induikt – en zeg nu zelf: hoe kun je de wereld intrekken wanneer aan woorden verslaafde wezens je gevangen houden in de fictieve wereld van het woord?

Dat is altijd het probleem met mensen die verslaafd zijn aan het vermaak dienende woord: ze maken de werkelijkheid van de ander ondergeschikt aan de eigen werkelijkheid, zodat de werkelijkheid waarover ze praten nooit iets echts is of iets waars, maar altijd een klein fragmentje, een tijdopname, die via het woord wordt uitvergroot tot iets wat werkelijkheid zou zijn, maar dat niet is, omdat het een eigen beeld van de werkelijkheid is, die voor een ander veelal domweg niet toegankelijk is, omdat die ander een vaste kantoorbaan heeft, getrouwd is, kinderen bezit, een eigen huis, of misschien wel ziek, of opgenomen in een inrichting, gevangen in een wereld van wanen, angsten en depressies, zaken die elk voor zich net zo realistisch zijn – misschien wel realistischer – als de fictieve wereld van de man die denkt hij in ‘de werkelijkheid’ leeft…

Een van die werkelijkheidsaanbidders is de Amerikaanse schrijver Tom Wolfe, die ik hier bespreek omdat ik in een aantal bijdragen de tegenstelling ‘BEELD-VORM’ (Vijftigers: MAGIE – Forum: HARD DENKEN)  centraal wil stellen, een doelbewuste beperking dus, die dient te voorkomen dat elk woord dat wordt uitgesproken vervaagt in de chaos van een werkelijkheid die vanwege het ontbreken van alles en iedereen met elkaar verbindend onderliggend framewerk helemaal geen werkelijkheid is, maar een soort doolhof, waarin de noodzaak om te verdwalen tot grondwet is uitgeroepen.
Uit een interview dat verscheen op de website http://www.knack.be licht ik een paar fragmentjes, niet om de werkelijkheid bloot te leggen, maar het tekort aan werkelijkheid: onlogische tegenstellingen, contradicties, schizofreen ogende chaos met andere woorden, die in conflict komt met dat moeilijke, zakelijke woordje ‘realisme’ dat binnen de wereld van de journalistiek eigenlijk alleen maar bestaat binnen de wereld van de zijn mond dicht houdende fotograaf, de veelal als loopjongen beschouwde immoralist, die op een volstrekt zakelijke (dus aan geen enkele moraal gebonden) wijze dat wat aanwezig is heel koeltjes vastlegt op de al dan niet digitale fotografische plaat.

‘Wat de linkse elite uitkraamt, slaat soms nergens op’

‘De Grote Schrijvers van nu: ze zijn zo bang om de deur uit te gaan, ze weten niets meer van de wereld’. ‘Ze willen niet zien wat er leeft, ze durven niet onder de mensen te komen, ze willen alleen op hun eigen duim zuigen.’
TOM WOLFE verdedigt zijn stelling met vuur: ‘Niet de roman, maar non-fictie is de belangrijkste literatuur die vandaag de dag geschreven wordt. Realisme! Ga de straat op!’ Dat had hij al in 1973 in zijn inleiding van zijn boek over new journalism geschreven.

– WOLFE: Ik vereenzelvig me het meest met Zola die naar de gewone mensen trok en naging hoe hun leven er echt uitzag. Volgens mij ging hij daarin nog verder dan in de Dreyfusaffaire. Mijn favoriete boek van Zola is L’assommoir dat zoals vele van zijn romans eerst in de vorm van een reeks in een krant verscheen. L’assommoir speelde zich af in de achterbuurten van Parijs. Twee maanden lang verbleef Zola in de meest gore wijken. Toen de eerste aflevering van zijn roman verscheen in Le Bien Public in 1876, weekte dat enorm veel reactie los. De krant was zo ontdaan door de publieke woede dat de reeks na zes afleveringen werd stopgezet… Het woord intellectueel is helemaal gedegradeerd… De meeste intellectuelen zijn niet intelligent, ze zijn alleen moreel verontwaardigd.

– Vraag: U schreef met ‘Ik ben Charlotte Simmons’ een roman over het leven op een fictieve campus. U klaagt daarin de losbandige seksuele moraal aan, maar spreekt met geen woord over de oorlog in Irak. Leeft dat dan niet op campussen?

– WOLFE: Nee. Absoluut niet. Ik heb het idee voor dat boek elf jaar geleden gekregen. Ik heb vier jaar lang langs zo veel mogelijk prestigieuze Amerikaanse universiteiten gereisd. En nee, dat leefde niet. Ze dachten alleen aan seks. Wat mij fascineerde was dat er nog niemand een boek had geschreven over het effect dat gemeenschappelijke studentenhuizen op het seksleven van studenten uitoefende. Vrouwen ontlenen er hun status aan de hand van hun liefje.. Seks is een consumptiemiddel, een sociaal pressiemiddel dat meisjes nog meer ondermijnt dan jongens.

– Vraag: Beschouwt u zichzelf als een moraalridder?

– WOLFE: Nee, maar ik wil wel de nadruk leggen op de demoralisering van seks in onze maatschappij. Ik heb echt sympathie voor de religieuze puriteinen, die tegen het mainstream denken in zich vragen durven te stellen over al die openheid rond seks. In de jaren zestig spraken we nog over een seksuele revolutie, nu krijgen we te maken met een seksueel carnaval… Maar ik heb nog nooit een boek met een morele boodschap geschreven, ook nu niet. Ik heb alleen feiten verzameld waarover na te denken valt.

– Vraag: U wordt als de grondlegger van het ‘new journalism’ beschouwd. Een half jaar geleden verscheen een bundel reportages van de generatie die u opvolgde en nu al de ‘new journalists’ worden genoemd. Sluit u zich bij hen aan?

– WOLFE: Op dezelfde manier als ik mij bij mijn vorige generaties aansloot. De term new journalism was trouwens gewoon een voortzetting van het naturalisme of het sociaal-realisme in de literatuur. Wie waren wij geweest als Dickens er niet was geweest. Hij schreef de prachtige taal van de straat zonder ze op te poetsen. Hij bracht mensentaal naar de literatuur. Ik verwees al naar Zola…. Ik vind ook dat iedere journalist de poëzie van de negentiende-eeuwse dichter Willem Kloos zou moeten lezen.

‘Ik ben een God in ’t diepst van mijn gedachten…
En zit in ’t binnenst van mijn ziel ten troon….’

(Anna Luyten – David Bitoune )

Democratische onverschilligheid

Wat opvalt in het betoog van Wolfe is dat hij twee werkelijkheidsgebieden tegenover elkaar plaats: de rauwe werkelijkheid van de achterbuurt, waarin mensen leven die vanwege de beroerde omstandigheden waarin ze leven domweg niet in staat zijn een kunstmatige wereld vol onecht fatsoen op te bouwen, tegenover de decadente, onrealistische wereld van ‘de prestigieuze Amerikaanse universiteit’, waar mensen leven die een fictieve sekswereld opbouwen die ver afstaat van de rauwe werkelijkheid waarnaar het woordje ‘Irak’ verwijst – een gruwelijke, oneerlijke waanzinwereld waarmee de rijke Amerikaanse student in zijn democratische luxewereldje niets te maken wil hebben, zodat je jezelf af gaat vragen of een journalist die ‘de echte werkelijkheid’ wil ontdekken er niet beter aan doet de decadente wereld van universiteit in te ruilen voor de rauwe werkelijkheid van de mensen in Irak – vooral ook omdat een journalist uit de ‘new journalism’-school geen vals spelende moralist mag zijn…

Eveneens opmerkelijk is dat Wolfe als realismeaanbidder aandacht besteedt aan de Nederlandse literatuur en aan het slot van het interview een aantal dichtregels citeert van een dichter (WILLEM KLOOS) die  niet de alledaagse, vaak volstrekt ont-Goddelijkte werkelijkheid van het bestaan op de eerste plaats zet, maar die het tamelijk decadente principe van ‘de kunst om de kunst’ verdedigt, waarbij kunst gedefinieerd moet worden als het weergeven van een als goddelijk ervaren werkelijkheid die ‘in het diepst van de gedachten’ schuilt, een merkwaardige verschraling van de woordjes realisme en naturalisme, die er toe leidde dat zelfs LUCEBERT, die in zijn hoedanigheid van ‘Vijftiger’  gezien kan worden als een vertegenwoordiger van het magisch-kinderlijke eenvoudsdenken, het als zijn taak zag het poëtische werk van Kloos belachelijk te maken.

Lucebert & Willem Kloos

Het zou onjuist zijn om te concluderen dat de hele Beweging van Vijftig zich verzette tegen Criterium, of tegen het modernistische gedachtegoed van Ter Braak en Du Perron. Lucebert benadrukte vaak dat hij respect had voor zijn voorgangers; deze voorgangers hadden allemaal iets te zeggen. Een uitzondering was Willem Kloos, de enige dichter over wie Lucebert openlijk kritiek uitte. Op een directe manier, zoals in het gedicht ‘Het orakel van monte carlo’ uit februari 1949, gepubliceerd in de bundel van de afgrond en de luchtmens:

ginds zag ik de schim van Willem Kloos
de schim van willem kloos te monte carlo
te monte carlo in het speelhuis willem kloos

oh kloos klotsende klok met schuimende klepel
waarom nu nog souvereigns pounds pecunia verspelen
er is geen toren meer die je kan horen…

gij kloos die hier met eigen schim rinkelend rondwaart
gij die hier de roulette radeloos draaien laat

waarom was je god zo diep in je gedachten
en waarom liep hij niet gewoon op straat…?
 

uit de website van de koninklijke bibliotheek


VK-blog, geplaatst op 30 oktober 2005 10:59 door Anarchist

Advertenties

Over Wim Duzijn
Astroloog, Anarchist, Schrijver. Voor meer info daarover. Zie mijn website: www.wimduzijn.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: